Vì sao chỉ có mật khẩu là chưa đủ?
Dù mạnh đến đâu, mật khẩu vẫn có thể bị lộ: bạn gõ nhầm vào trang giả, máy tính dính phần mềm đánh cắp dữ liệu, hoặc dịch vụ bạn dùng bị rò rỉ. Xác thực 2 bước (2FA) thêm một lớp khóa thứ hai: ngoài mật khẩu, người đăng nhập phải nhập thêm một mã chỉ thiết bị của bạn tạo ra. Kẻ xấu có mật khẩu mà không có lớp thứ hai thì vẫn đứng ngoài cửa.
Bước 1: Hiểu các loại 2FA, từ mạnh đến yếu
- Passkey hoặc khóa bảo mật vật lý: chống được cả trang đăng nhập giả. Dịch vụ nào hỗ trợ passkey thì nên bật.
- Ứng dụng xác thực (mã TOTP): ứng dụng trên điện thoại tạo mã 6 số đổi sau mỗi 30 giây, chạy được cả khi không có mạng. Đây là lựa chọn cân bằng nhất cho đa số người.
- Thông báo xác nhận trên điện thoại: tiện, nhưng đừng bao giờ bấm "Đồng ý" cho yêu cầu đăng nhập mà bạn không tự thực hiện.
- Mã qua SMS: tốt hơn không có gì, nhưng yếu nhất vì có thể bị lừa lấy mã hoặc bị chiếm sim. Chỉ dùng khi dịch vụ không có lựa chọn khác.
Bước 2: Cài ứng dụng xác thực
Một số ứng dụng phổ biến: Google Authenticator, Microsoft Authenticator, 2FAS, Ente Auth. Nhiều trình quản lý mật khẩu (như 1Password, hay Bitwarden ở một số gói) cũng tạo được mã TOTP. Khi chọn, hãy để ý ứng dụng có sao lưu hoặc đồng bộ không, để khi mất hay đổi điện thoại bạn không bị khóa ngoài mọi tài khoản.
Bước 3: Bật 2FA cho một tài khoản
Mỗi dịch vụ đặt tên một kiểu, nhưng quy trình gần như giống nhau:
- Vào phần Bảo mật trong cài đặt tài khoản.
- Chọn bật Xác minh 2 bước, phương thức Ứng dụng xác thực.
- Mở ứng dụng xác thực trên điện thoại, quét mã QR hiện trên màn hình.
- Nhập mã 6 số đang hiện trong ứng dụng để xác nhận.
- Lưu mã dự phòng (backup codes) mà dịch vụ cung cấp.
Thứ tự nên bật: email chính trước tiên, rồi đến trình quản lý mật khẩu, tài khoản tiền, mạng xã hội dùng để bán hàng và các công cụ làm việc. Google, Facebook và ChatGPT đều cho phép dùng ứng dụng xác thực trong phần cài đặt bảo mật.
Bước 4: Giữ mã dự phòng đúng cách
Mã dự phòng là "chìa khóa sơ cua" khi bạn mất điện thoại. Mỗi mã thường chỉ dùng được một lần.
- In ra hoặc chép tay, cất cùng giấy tờ quan trọng trong nhà.
- Không lưu ảnh chụp mã trong thư viện ảnh tự đồng bộ, không gửi qua tin nhắn hay email cho chính mình.
- Khi đã dùng gần hết hoặc nghi bị lộ, tạo bộ mã mới để bộ cũ mất hiệu lực.
Lưu ý: Không ai có lý do chính đáng để hỏi mã 2FA hay mã OTP của bạn, kể cả người xưng là nhân viên hỗ trợ. Ai hỏi mã, gần như chắc chắn là lừa đảo.
Khi mã 6 số báo sai
Mã TOTP tính theo thời gian, nên lỗi phổ biến nhất là đồng hồ điện thoại bị lệch. Hãy bật chế độ đặt ngày giờ tự động trong cài đặt điện thoại. Nếu mã sắp hết hạn, chờ mã mới rồi nhập ngay.
Với tài khoản mua tại Trạm có bật 2FA
Một số tài khoản dùng chung tại Trạm được giao kèm 2FA. Bạn không cần và không nên tự thêm ứng dụng xác thực hay tắt 2FA, vì điều đó ảnh hưởng tới người dùng khác và quyền bảo hành của bạn. Khi màn hình đăng nhập hỏi mã 6 số, hãy vào trang Tra cứu đơn hàng, nhập mã đơn (bắt đầu bằng TAI) và email đã dùng khi mua để lấy mã đang chạy. Mã tự đổi sau mỗi 30 giây và lấy được 24/7, nên hãy nhập ngay khi vừa lấy.
Bài tập thực hành
- Cài một ứng dụng xác thực và bật sao lưu hoặc đồng bộ nếu ứng dụng có.
- Bật 2FA bằng ứng dụng xác thực cho email chính của bạn.
- In hoặc chép tay mã dự phòng, cất ở nơi an toàn ngoài điện thoại.
- Kiểm tra xem email chính có còn dùng SMS làm phương thức duy nhất không; nếu có, chuyển sang ứng dụng xác thực.